Özet
Miras kalan taşınmazlar ölüm anında tüm mirasçılar arasında elbirliği (iştirak halinde) mülkiyetine tabi olur (TMK m. 640 ve m. 701–702) ve mirasçılar oybirliği olmadan kendi hisselerini satamaz, ipotek edemez veya kiraya veremez. Taşınmazı açık artırmayla sattıran ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu - TMK m. 698) yoluna başvurmadan önce mülkiyeti her mirasçının miras payı oranında bağımsız tapu hissesine çevirmek için TMK m. 644 uyarınca elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi davası açılır. Sulh Hukuk Mahkemesinde açılan bu davada, diğer mirasçılara tanınan kesin sürede paylaşma davası açılmaz veya elbirliğinin devamını haklı kılan geçerli bir itiraz sunulmazsa taşınmaz satılmadan paylı mülkiyete geçilir — kapsamlı hukuki inceleme.
Bu makale son olarak 13 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
I. Giriş — Elbirliği Mülkiyetinin Yarattığı Kilitlenme ve Satışsız Çözüm
Mirasbırakanın ardından çok sayıda arsa, konut veya ticari taşınmaz kaldığında, mirasçılar arasındaki uyuşmazlık çoğunlukla taşınmazların nasıl kullanılacağı ve kimin payının ne olacağı noktasında kilitlenir. Elbirliği mülkiyeti (eski adıyla iştirak halinde mülkiyet) altında mirasçıların tapuda belirli bir kesirli payı yoktur; tüm mirasçılar mülkün bütünü üzerinde hep birlikte maliktir (TMK m. 701). Bu nedenle bir mirasçı tek başına kendi hissesini nakde çevirmek istediğinde tapu müdürlüğünde işlem yapamaz.
Uygulamada sıkça doğrudan ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davası açılmaktadır; ancak izale-i şüyu taşınmazların açık artırmada düşük bedelle yabancı üçüncü kişilere satılması riskini ve yüksek nispi satış/tahsil harçlarını beraberinde getirir. Oysa mirasçı kendi hissesini koruyarak serbestçe tasarruf etmek, kiraya vermek, krediye teminat göstermek veya diğer bir mirasçıya devretmek istiyorsa, taşınmazı sattırmayan çok daha ekonomik bir araç olan TMK m. 644 davasını tercih etmelidir.
II. TMK m. 644 Davasının Hukuki Niteliği, Çağrı Usulü ve İtiraz Süresi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 644. maddesi yargılama usulünü son derece yalın biçimde tanımlamıştır: Bu konuda ayrıntılı bilgi için Mirasta Denkleştirme (İade) Davası (TMK m. 669–675) ve Sağlararası Karşılıksız Kazandırmaların Terekeye İadesi başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 644:
"Bir mirasçı, terekeye dahil malların tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi isteminde bulunduğu takdirde sulh hâkimi, diğer mirasçılara çağrıda bulunarak belirleyeceği süre içinde varsa itirazlarını bildirmeye davet eder.
Elbirliği mülkiyetinin devamını haklı kılacak bir itiraz ileri sürülmediği veya mirasçılardan biri belirlenen süre içinde paylaşma davası açmadığı takdirde, istem konusu mal üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesine karar verilir.
Terekeye dahil diğer hakların ve alacakların paylar oranında bölünmesi hususunda da yukarıdaki hükümler uygulanır."
Bu düzenleme çerçevesinde davanın işleyişi üç adımdan oluşur: (1) Bir veya birkaç mirasçı, diğer tüm mirasçıları davalı göstererek Sulh Hukuk Mahkemesine başvurur (mirasçıların tümünün davada taraf olması zorunludur); (2) Hakim, davalı mirasçılara tebligat göndererek genellikle 2 haftalık kesin bir süre içinde elbirliği mülkiyetinin devamını haklı kılan itirazlarını bildirmelerini veya paylaşma davası açmalarını ihtar eder; (3) Süre sonunda haklı itiraz veya paylaşma davası yoksa elbirliği mülkiyeti paylı mülkiyete dönüştürülür. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Sağ Kalan Eşin Aile Konutu ve Ev Eşyaları Üzerinde Mülkiyet veya İntifa Hakkı Talebi Davası (TMK m. 652) başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.
III. Elbirliği Mülkiyeti vs TMK m. 644 Dönüşüm vs İzale-i Şüyu (TMK m. 698)
Mülkiyet dönüşümü ile ortaklığın giderilmesi arasındaki temel farkların bilinmesi yanlış dava stratejisini önler:
| Kriter | Elbirliği Mülkiyeti (TMK m. 701) | Paylı Mülkiyete Dönüştürme (TMK m. 644) | Ortaklığın Giderilmesi (TMK m. 698) |
|---|---|---|---|
| Taşınmaz Satılır mı? | Hayır, tereke ortaklığı sürer. | Hayır, satılmaz! Her mirasçının kesirli payı tapuya yazılır. | Evet (aynen taksim mümkün değilse açık artırmayla satılır). |
| Pay Üzerinde Tasarruf | Tek başına pay satılamaz, ipotek edilemez; oybirliği gerekir. | Her paydaş kendi tapu hissesini satabilir, rehnedebilir (diğer paydaşların önalım hakkı doğar). | Ortaklık tamamen sona erer ve para dağıtılır. |
| Harç ve Masraf | İntikal aşaması. | Maktu harçlıdır (keşif ve kıymet takdiri masrafı gerektirmez!). | Satış bedeli üzerinden binde 11,38 nispi harç + bilirkişi/ilan giderleri doğar. |
| Dava Süresi | — | Tebligatlar tamamlanırsa birkaç celsede hızlı sonuçlanır. | Kıymet takdiri itirazları ve ihale süreçleriyle çok uzun sürer. |
IV. Davalı Mirasçıların Haklı İtiraz Sebepleri ve 5403 Sayılı Tarım Kanunu Engeli
TMK m. 644 davasına davalı mirasçı her istediğini yazarak engel olamaz; hakimin davayı reddedebilmesi için kanunun aradığı "elbirliğinin devamını haklı kılan" veya paylaşma iradesini gösteren gerçek bir hukuki sebebin varlığı gerekir. Yargıtay uygulamasına göre başlıca haklı itiraz sebepleri şunlardır:
- Belirlenen Süre İçinde Paylaşma (Ortaklığın Giderilmesi) Davası Açılması: Davalılardan biri hakimin verdiği süre içinde izale-i şüyu davası açıp derdestlik belgesini dosyaya sunarsa TMK m. 644 davası reddedilir (çünkü mirasçı artık paylı mülkiyetle devam değil tamamen paylaşma istemektedir).
- 5403 Sayılı Tarım Kanunu Bölünme Yasağı: Dava konusu taşınmaz 15.05.2014 sonrası ölen murise ait bir tarım arazisi ise ve her mirasçıya yeter gelirli büyüklük düşmüyorsa 5403 SK m. 8/A vd. gereğince paylı mülkiyete dönüşüm yasaktır; dava reddedilir!
- Aile Malları Ortaklığı Sözleşmesi veya Paylaşmanın Ertelenmesi (TMK m. 642): Mirasçıların elbirliğini devam ettiren yazılı sözleşmesi varsa veya paylaşmayı haklı sebeple erteleyen yargı kararı bulunuyorsa dönüşüm yapılmaz.
- Veraset İlamının İptali / Tenkis / Muris Muvazaası Davalarının Payları Değiştirecek Olması: Mevcut mirasçılık belgesine karşı iptal davası açılmışsa veya tereke kapsamını değiştirecek davalar sürüyorsa bekletici mesele yapılması gerekir.
V. Tapu Müdürlüğünde Davasız İşlem İstisnaları (Tapu Kanunu Ek m. 3)
Tüm mirasçılar uzlaşırsa hiçbir dava açılmadan tapu müdürlüğünde veraset ilamı ibrazıyla doğrudan paylı mülkiyet tescili yapılabilir. Mirasçıların bir kısmı tapuya gitmekten kaçınıyorsa, 2644 sayılı Tapu Kanunu Ek m. 3 uyarınca tapu müdürlüğünün diğer mirasçılara tebligat göndererek itiraz edilmemesi halinde paylı mülkiyete dönüştürme prosedürü kağıt üzerinde mevcut olsa da; tebligat adreslerinin bulunamaması, yurt dışı tebligat engelleri, veraset/vergi ilişiği itirazları ve tereddütlü kayıtlarda tapu müdürlükleri işlem yapmaktan kaçınmaktadır. Bu nedenle uygulamada kesin ve icra edilebilir sonuç için Sulh Hukuk Mahkemesinde TMK m. 644 davası açılması en güvenilir yoldur.
VI. Görevli-Yetkili Mahkeme (TMK m. 576 vs HMK m. 12) ve Maktu Harç Avantajı
TMK m. 644 davasında görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir (HMK m. 4/1-b ve TMK m. 644). Yetkili mahkeme konusunda ise uygulamada önemli bir Yargıtay ayrımı vardır: Taşınmazın aynından doğan davalarda HMK m. 12 taşınmazın bulunduğu yer mahkemesini kesin yetkili kılarken; Yargıtay 14. ve 7. Hukuk Daireleri elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi davasını doğrudan mirasın paylaşılmasına (tasfiyesine) yönelik dava saydığından TMK m. 576 uyarınca mirasbırakanın son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesini yetkili kabul etmektedir! Davanın maktu harca tabi olması ve keşif gerektirmemesi, yüksek değerli gayrimenkul portföylerinde büyük maliyet avantajı sağlar.
VII. Paylı Mülkiyete Geçişin Sonuçları: Hisse Satışı, İpotek, Önalım (Şufa) ve Haciz
Mahkeme kararı kesinleşip tapuda tescil edildikten sonra önemli hukuki dönüşümler meydana gelir:
- Bağımsız Pay Satışı ve Yasal Önalım (Şufa) Hakkı (TMK m. 732): Her mirasçı kendi kesirli payını dilediği üçüncü kişiye satabilir. Ancak paylı mülkiyete geçildiği için, hissedar mirasçılardan biri payını aile dışından üçüncü kişiye sattığında, diğer hissedar mirasçıların TMK m. 732 uyarınca 3 aylık (ve her halde 2 yıllık) önalım (şufa) davası açarak o payı aynı bedelle geri alma hakları doğar! (Elbirliğinde pay satılamadığı için şufa hakkı da yoktu; paylıya geçince şufa hakkı aktive olur!)
- Pay Rehni ve Bireysel Alacaklıların Haczi: Mirasçılardan birinin kişisel borcundan dolayı alacaklısı, artık izale-i şüyu yetkisi almadan doğrudan borçlu mirasçının tapudaki payına haciz koyup satabilir.
- Ecrimisil ve Ortak Kullanım: Paydaşlar taşınmazı payları oranında yönetir (TMK m. 688 vd.); taşınmazı tek başına kullanan paydaşa karşı diğer paydaşlar intifadan men şartını sağlayarak ecrimisil talep edebilirler.
VIII. Yargıtay 14. ve 7. Hukuk Dairelerinin Yerleşik İçtihat İlkeleri
TMK m. 644 elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi davalarında Yargıtay'ın yerleşik kararları şu esasları koymuştur:
Yargıtay 14. / 7. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Tüm Mirasçıların Taraf Teşkili ve Süreli İhtar):
"TMK m. 644 uyarınca açılan davalarda mirasçılık belgesinde yer alan tüm mirasçıların davada taraf olarak yer alması zorunludur. Hakim, davalılara açıkça elbirliğinin devamını haklı kılan itirazlarını bildirmeleri veya paylaşma davası açmaları için belirli bir süre verip uyarmadan davanın kabulüne karar veremez."
Yargıtay 14. / 7. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Paylaşma Davası Açılması ve 5403 SK Engeli):
"Davalı mirasçılardan biri hakimin tanıdığı süre içinde ortaklığın giderilmesi (paylaşma) davası açarsa elbirliğinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi davasının reddine karar verilmelidir. Ayrıca dava konusu taşınmaz 5403 sayılı Kanun kapsamında yeter gelirli büyüklüğün altında kalacak bir tarım arazisi ise paylı mülkiyete dönüştürme istemi kabul edilemez."
Yargıtay 14. / 7. Hukuk Dairesi, Yerleşik İçtihat İlkesi (Yetki Kuralı ve Maktu Harç):
"Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi davası mirasın paylaşılması niteliğinde olduğundan TMK m. 576 uyarınca mirasbırakanın son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi yetkilidir ve dava maktu harca tabidir."
IX. Pratik Uygulama: TMK m. 644 Paylı Mülkiyete Dönüştürme Davası Dilekçesi
Taşınmazların satılmasını istemeyen ancak kendi miras payının tapuda müstakil hisse olarak yazılmasını talep eden mirasçının Sulh Hukuk Mahkemesine sunacağı dava dilekçesi örneği aşağıdadır:
DAVA DİLEKÇESİ TASLAĞI — BİLGİLENDİRME VE İNCELEME AMAÇLIDIR
[MİRASBIRAKANIN SON YERLEŞİM YERİ] NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİ'NE
(4721 sayılı TMK m. 644 Uyarınca Elbirliği Mülkiyetinin Paylı Mülkiyete Dönüştürülmesi Taleplidir)
| DAVACI (MİRASÇI) | : [Adı Soyadı, TCKN, Adresi] |
| VEKİLİ | : Av. [Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adresi] |
| DAVALILAR | : [Diğer Tüm Mirasçıların Adı Soyadı, TCKN, Adresleri] |
| DAVA KONUSU | : Muris [Adı Soyadı]'ndan intikal eden ekli tapu kayıtlarındaki taşınmazlar (ve mevduat/alacaklar) üzerindeki elbirliği mülkiyetinin, TMK m. 644 uyarınca mirasçılık belgesindeki paylar oranında PAYLI MÜLKİYETE DÖNÜŞTÜRÜLMESİ talebidir. |
AÇIKLAMALAR :
1. Mirasçılık ve Elbirliği Mülkiyeti Durumu: Tarafların murisi [Adı Soyadı] ../../2026 tarihinde vefat etmiş olup ekte sunulan mirasçılık belgesine göre (Ek-1) taraflar mirasçıdır. Muristen kalan ve tapuda "arsa/mesken/işyeri" niteliğinde kayıtlı taşınmazlar üzerinde halen elbirliği mülkiyeti devam etmektedir (Ek-2: Tapu Kayıtları).
2. Rızaen Paylaşım Yapılamaması ve Satış İstememe İradesi: Davalılar tapu müdürlüğünde rızaen paylı mülkiyete geçişe muvafakat etmemektedir. Müvekkil taşınmazların izale-i şüyu yoluyla düşük değerden satılmasını istememekle birlikte, kendi payı üzerinde bağımsız hukuki tasarruf yapabilmek için elbirliğinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini talep etmektedir.
3. Tarım Arazisi Olmama ve Çağrı Talebi: Dava konusu taşınmazlar imarlı arsa/bağımsız bölüm niteliğinde olup 5403 SK engeli bulunmamaktadır. TMK m. 644/1 uyarınca davalılara tebligat çıkarılarak varsa haklı itirazlarını bildirmeleri için süre verilmesi, itiraz olmazsa miras payları oranında paylı mülkiyete geçişe karar verilmesi gerekmektedir.
SONUÇ VE İSTEM :
Yukarıda arz edilen nedenlerle; dava konusu taşınmazlar üzerindeki elbirliği mülkiyetinin, veraset ilamındaki miras payları oranında PAYLI MÜLKİYETE DÖNÜŞTÜRÜLMESİNE ve kararın tapu müdürlüğüne bildirilmesine karar verilmesini arz ve talep ederiz.
Davacı Vekili
Av. [Adı Soyadı]
İmza
X. TMK m. 644 Davası Açacak Mirasçılar İçin Uygulama Kontrol Listesi
- Tarım Arazisi Tarama: Taşınmazların tarım arazisi vasfında olup olmadığı kontrol edilir (5403 SK bölünmezlik varsa TMK m. 644 reddedilir).
- Veraset ve İntikal Vergisi İlişiği: Karar sonrası tapuda hisse tescili yapılabilmesi için VİV beyannamesi ve ilişik kesme yazısı hazırlanır.
- Tüm Mirasçıların Taraf Gösterilmesi: Veraset ilamındaki her mirasçı eksiksiz davalı olarak dilekçeye eklenir (ölmüş mirasçı varsa onun mirasçıları da dahil edilir).
- İzale-i Şüyu Olasılığına Hazırlık: Davalı mirasçılardan biri verilen sürede paylaşma davası açarsa dosyanın satış aşamasına döneceği öngörülerek strateji hazırlanır.
- Önalım (Şufa) Stratejisi: Paylı mülkiyete geçildikten sonra pay satışı yapılacaksa diğer hissedarlara noter ihtarı veya gerçek bedelle devir kurallarına dikkat edilir.
XI. Sonuç
TMK m. 644 uyarınca elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi davası, miras kalan gayrimenkulleri satmadan mirasçıların paylarını özgürleştiren pratik ve düşük maliyetli bir hukuki çözümdür:
- Taşınmaz Satılmaz: Ortaklığın giderilmesinden farklı olarak açık artırma ve değer kaybı riski doğmaz; maktu harçla sonuca ulaşılır.
- Paylaşma Davası Açılmazsa Kabul Edilir: Davalılara tanınan sürede izale-i şüyu davası açılmaz ve haklı bir engel sunulmazsa mahkemece paylı mülkiyete dönüştürme kararı verilir.
- Bağımsız Tasarruf İmkanı Doğar: Tescille birlikte her mirasçı kendi payını satabilir, rehnedebilir ve diğer hissedarların TMK m. 732 önalım hakkı yürürlüğe girer.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışılması tavsiye edilir. Makalede yer alan bilgiler, yayın tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanmakta olup, mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m. 576, 640, 642, 644, 688, 698, 701–702, 732)
- 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu (m. 8/A vd.)
- Yargıtay 14. ve 7. Hukuk Dairesi TMK m. 644 Paylı Mülkiyete Dönüştürme İçtihatları
Bu makale 2026-11-13 tarihinde güncellenmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İlgili Makaleler
-
Vasiyetnamenin Tenfizi Görevlisi (TMK m. 550–556): Yetkileri, Tereke Yönetimi ve Görevden Alınması Davası
4721 sayılı TMK m. 550–556 uyarınca vasiyeti yerine getirme görevlisinin atanması, 15 günlük kabul karinesi, tereke... -
Mirasbırakanın Banka Kiralık Kasasının Açılması, Tereke Tespiti ve Miras Sebebiyle İstihkak Davası (TMK m. 637)
7338 sayılı VİVK m. 17 ve TMK m. 589 uyarınca mirasbırakanın banka kiralık kasasının açılması, müşterek kasa ve ölüm... -
Mirasçılıktan Çıkarma (İskat - TMK m. 510–513), Borç Ödemeden Aciz Sebebiyle Koruyucu İskat ve İptal Davası
4721 sayılı TMK m. 510–513 kapsamında cezai mirasçılıktan çıkarma şartları, borç ödemeden aciz sebebiyle koruyucu iskat... -
Tenkis Davası: Saklı Pay ve Hesaplama
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 560 vd. uyarınca tenkis davası süreci, güncel saklı pay oranları, aktif ve pasif... -
Muris Muvazaası Davası: Şartlar ve İspat
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.19 kapsamında muris muvazaası davası şartları,...
Uygulamada Kritik Sorular ve Yanıtları
Hayır, kesinlikle satılmaz. TMK m. 644 davasının ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davasından en önemli farkı taşınmazın satılmaması, yalnızca tapudaki elbirliği kaydının kaldırılarak her mirasçı adına kendi miras payı oranında müstakil hisse tescil edilmesidir.
Hayır, tek bir mirasçının Sulh Hukuk Mahkemesine başvurması yeterlidir. Diğer mirasçılar mahkemece verilen sürede paylaşma davası açmaz veya elbirliğinin devamını haklı kılan yasal bir sebep bildirmezlerse paylı mülkiyete geçilir.
Görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesi, yetkili mahkeme TMK m. 576 uyarınca mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Bu dava taşınmaz değerine göre nispi değil, maktu harca tabidir.
5403 sayılı Kanun kapsamında yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğünün altında bölünme doğuracak tarım arazilerinde paylı mülkiyete dönüştürme davası açılamaz; mahkeme tarım arazisi bölünme yasağı gereği istemi reddeder.
Hakimin TMK m. 644 uyarınca tanıdığı süre içinde davalı mirasçılardan biri ortaklığın giderilmesi (paylaşma) davası açarsa, TMK m. 644 davası reddedilir ve süreç ortaklığın giderilmesi davası üzerinden devam eder.
Evet. Paylı mülkiyete geçildiği için TMK m. 732 uyarınca diğer paydaş mirasçıların yasal önalım (şufa) hakkı doğar; satışın noterden bildirilmesinden itibaren 3 ay ve her halde satıştan itibaren 2 yıl içinde önalım davası açarak payı aynı bedelle alabilirler.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendine özgü koşullar içerdiğinden, bireysel hukuki değerlendirme için mutlaka bir avukata başvurulması tavsiye edilir.







